Typografia > Klasyfikacja krojów pisma

Co to jest krój pisma?

Krój pisma (ang. typeface) to charakterystyczny kształt kompletu znaków pisma (liter, cyfr, znaków interpunkcyjnych itd.). Wspólne cechy tychże znaków w danym kroju to, m.in.: różnice w grubości linii znaku, ich zakończenia czy kąt pochylenia osi litery. Są one niezależne od wielkości znaku i innych atrybutów, jak np. pogrubienie.  Wersje pogrubione czy pochylone to odmiany danego kroju (ang. type styles) a zestaw tych odmian to jego rodzina (ang. type family).

Krój pisma, jego odmiana i rodzina

Rysunek 1. Krój pisma, jego odmiana i rodzina

Klasyfikacja krojów pisma

Krój pisma zastosowany w projekcie powinien być dopasowany do charakteru projektu, treści przekazu i jego odbiorcy a do tego celu przydatna jest umiejętność rozróżniania poszczególnych krojów. Istnieje wiele klasyfikacji krojów pisma stworzonych przez typografów czy organizacje normalizacyjne, m.in. klasyfikacja ujęta w polskiej normie PN-P-55009:1973 czy  klasyfikacja Międzynarodowego Stowarzyszenia Typograficznego (ATypI-Vox Classification). Są również klasyfikacje tworzone do celów handlowych i można je znaleźć na stronach serwisów oferujących fonty. Ale każdy może stworzyć klasyfikację dopasowaną do własnych potrzeb. Poniżej kilka z nich opartych na wybranych kryteriach.

Kroje szeryfowe i bezszeryfowe

Kroje szeryfowe – jak nazwa wskazuje, posiadają szeryfy, czyli niewielkie ozdobniki na zakończeniach linii znaków.

Rodzaje szeryfów:

  • belkowe – w kształcie prostokątów
  • kreskowe – w postaci cienkich kresek, kontrastujących z grubością podstawowej linii znaku
  • klinowe – w kształcie trójkąta (klina)
  • skryte – poszerzenia na końcach znaków.
Szeryfy

Rysunek 2. Różne kształty szeryfów

Przykłady krojów szeryfowych: Times New Roman, Garamond, Bookman Old Style, Rockwell, Courier New.

Kroje bezszeryfowe – nie posiadają szeryfów. Przykłady: Arial, Helvetica, Myriad, Tahoma, Verdana.

Uwaga: Przykładem przekroczenia granicy podziału na kroje szeryfowe i bezszeryfowe jest krój Rotis zawierający odmiany szeryfowe i bezszeryfowe w jednej rodzinie.

Kroje jednoelementowe i dwuelementowe

Kroje jednoelementowe /linearne/ – linie tworzące znak są tej samej grubości. Z reguły są to kroje bezszeryfowe. Przykładowe kroje: Arial, Univers, Helvetica, Futura, Courier New.

Kroje dwuelementowe – linie znaku nie są jednolite. Linie pionowe mogą różnić się grubością od poziomych lub grubość linii płynnie się zmienia. Przykładowe kroje: Bodoni, Minion, Times New Roman, Garamond.

Kroje proporcjonalne i stałe

Kroje proporcjonalne – miejsce zajmowane przez znak jest proporcjonalne do jego szerokości, przykładowo szeroka litera G zajmuje więcej miejsca niż wąskie I. Proporcjonalna jest przeważająca większość krojów. Przykładowe kroje: Georgia, Arial, Garamond, Helvetica, Times New Roman

Kroje nieproporcjonalne (maszynowe, stałe) – każdy znak zajmuje dokładnie tyle samo miejsca, czyli przykładowe litery G i I zajmują tyle samo przestrzeni a każdy wiersz zawiera tyle samo znaków. Przykładowe kroje: Courier New, Andale Mono, Consolas.

Antykwy, pisanki, kroje gotyckie i ozdobne

Antykwy to kroje opracowane we Włoszech w epoce renesansu, oparte na piśmie starożytnego Rzymu i z czasów cesarza Karola Wielkiego (IX w.). Antykwy są podstawą niemal wszystkich krojów pisma.

Fazy rozwoju antykwy:

  1. Antykwy renesansowe (old-style, humanist) – XIV – XVI wiek
    Dwuelementowe – zrównoważony kontrast w grubości linii znaku.
    Szeryfowe – szeryfy klinowe, łączące się z literą łukiem.
    Oś litery – ukośna, odpowiadającym naturalnemu kreśleniu liter za pomocą pióra.
    Przykład: Garamond, Palatino
  2. Antykwy barokowe (przejściowe, transitional) XVII – I poł. XVIII wieku
    Dwuelementowe – zwiększony kontrast w grubości linii znaku w porównaniu do antykwy renesansowej
    Szeryfowe – mniej skośne szeryfy klinowe
    Oś litery – pionowa lub prawie pionowa
    Przykład: Baskerville, Times New Roman

    Antykwa renesansowa i barokowa

    Rysunek 3. Antykwy: renesansowa (po lewej), barokowa (po prawej)

  3. Antykwy klasycystyczne (modern) – XVIII wiek
    Dwuelementowe – bardzo duży kontrast w grubości linii znaku
    Szeryfowe – szeryfy kreskowe (poziome i cienkie)
    Oś litery – pionowa
    Przykład: Bodoni, Didot
  4. Antykwy egipskie (slab serif, egipcjanka) – od połowy XIX wieku
    Jednoelementowe – bardzo małe różnice w grubości linii znaku lub ich brak
    Szeryfowe – szeryfy belkowe (poziome i grube)
    Oś litery – pionowa (jeśli jest obecna)
    Przykład: Rockwell, Courier

    Antykwy: klasycstyczna i egipska

    Rysunek 4. Antykwy: klasycystyczna (po lewej), egipska (po prawej)

  5. Antykwy bezszeryfowe (sans serif, grotesk) – od XIX wieku
    Jednoelementowe – brak różnic w grubości linii znaku.
    Bezszeryfowe – brak szeryfów.
    Oś litery – brak (ze względu na brak różnic w grubości linii).
    Przykład: Helvetica, Verdana

    Antykwy bezszeryfowe

    Rysunek 5. Antykwy bezszeryfowe

Pisanki to kroje przypominające pismo ręczne. Pisanek nie należy mylić z kursywami chociaż często są pochylone. Litery mogą być ze sobą połączone. Przykładowy krój: Mistral.

Pismo gotyckie  –  kroje łamane o ostrych kątach i ozdobnych konturach. Powszechnie stosowane w średniowieczu. Z pisma gotyckiego wywodzi się pismo neogotyckie rozpowszechnione na przełomie XVIII i XIX wieku w krajach kultury niemieckiej. Przykładowe kroje: tekstura, rotunda, szwabacha, fraktura.

Kroje ozdobne (ksenotypy) – najbardziej nietypowa forma pisma. Znaki w ksenotypach mogą być znacznie zdeformowane i fantazyjnie ukształtowane.

Pisanki, gotyckie, ozdobne

Rysunek 6. Od lewej: pisanka, krój gotycki, krój ozdobny

Kroje niealfabetyczne

Kroje niealfabetyczne to zestawy symboli typu nuty, koperty, telefony czy zwierzęta. Do najpopularniejszych krojów tego typu należą: Webdings, Wingdings, oraz Zapfdingbats.

 

Możesz skomentować wpis, lub utworzyć trackback z własnej strony.

2 odpowiedzi do “Typografia > Klasyfikacja krojów pisma”

  1. Bardzo przydatny artykuł dla początkujących grafików :)

  2. Karolina pisze:

    Dziękuję za obszerne wyjaśnienia, przydadzą mi się na egzaminie. Niestety trafiłam do szkoły, gdzie nauczyciele nie mają takiej wiedzy, jak ta przedstawiona w tym blogu. Więc musimy sami szukać odpowiedzi :)

Skomentuj