Typografia > Budowa litery

Anatomia litery

Typografia to sztuka układania tekstu. W chwili obecnej pojęcie to dotyczy nie tylko tekstu drukowanego ale również prezentowanego na ekranie. Ponieważ pismo jest jednym z podstawowych narzędzi komunikacji, nie da się w projektowaniu graficznym obejść bez wiedzy z zakresu typografii. Przyda się ona wszędzie tam gdzie mamy do czynienia z  literami, cyframi czy innymi znakami pisarskimi. Dobrze jest zacząć od zapoznania się z terminologią, którą posługują się praktycy, i która kiedyś broniła dostępu do zawodu.

Podstawowym pojęciem typograficznym jest litera. Poznanie jej dokładnej budowy jest o tyle przydatne, że pomaga w identyfikacji krojów pisma, gdyż na ogół kształt i wielkość danego elementu powtarza się w całym kroju.

Linie pisma

W większości przypadków litery są pogrupowane w tekst i ograniczone niewidzialnymi liniami, z których podstawowe, tzw. linie pisma, prezentuje rys.1.

Linie pisma

Rys.1. Linie pisma

Linia pisma dolna  – (ang. descender line) linia określająca granicę dolnych wydłużeń małych liter.

Linia pisma górna – (ang. ascender line) linia określająca granicę górnych wydłużeń małych liter.

Linia pisma podstawowa – (ang. baseline) linia, na której opierają się wielkie i małe litery.

Linia pisma środkowa – (ang. mean line) linia określająca wysokość małych liter bez wydłużeń.

Linia pisma wersalików – (ang. cap line) linia określająca wysokość dużych liter, czyli wersalików.

Na podstawie odległości pomiędzy wybranymi liniami pisma zdefiniujemy:

  • wysokość wersalików – (ang. cap height) odległość pomiędzy podstawową linią pisma a linią wersalików.
  • wysokość tekstu – (ang. x-height)  odległość między podstawową linią pisma a linią środkową.

Elementy litery

Litery są zbudowane z kresek o różnych kształtach i grubości, które łączą się ze sobą lub przecinają w różnych punktach. Wszystkie te kreski i punkty mają przypisane nazwy, ułatwiające ich identyfikację.

Wydłużenie dolne(ang. descender) część litery znajdująca się poniżej podstawowej linii pisma i stykająca się z dolną linią pisma (rys.1).

Wydłużenie górne – (ang. ascender) część litery znajdująca się powyżej linii środkowej i stykająca się z górną linią pisma (rys.1).

Kreski liter

Rys.2. Kreski poziome, pionowe i ukośne

Szeryf – (ang. serif) poprzeczne lub ukośne zakończenia kresek liter niektórych krojów pism. Szeryfy mogą przyjmować różne kształty.

Trzon – (ang. stem) główna pionowa lub ukośna kreska litery.

Poprzeczka – (ang. crossbar) kreska pozioma, która łączy dwie kreski w takich literach jak A i H lub przecina trzon w literach t i f.

Ramię – (ang. arm) krótka kreska pozioma lub ukośna, połączona jednym końcem z inną kreską, jak w literach: F, E, Y, K.

Noga(ang. leg) krótka ukośna kreska opadająca w dół występująca w literach K i R.

Rozwidlenie – (ang. crotch) ostry kąt na styku dwóch kresek, np w literze V lub Y.

Wierzchołek górny – (ang. apex) szczytowy punkt złączenia dwóch kresek, jak w dużej literze A lub wewnętrznych kresek litery W.

Wierzchołek dolny – (ang. vertex) punkt na dole znaku, w którym spotykają się dwie kreski, np. w literze V lub w środku dużej litery M.

Elementy liter

Rys.3. Inne elementy liter

Łuk – (ang. bowl) wypukła i zaokrąglona kreska ograniczająca przestrzeń w literach łukowatych typu B, p, a, e.

Zakończenie – (ang. terminal) końcówka kreski znaku nie zakończonej szeryfem. Zakończenia mogą mieć różne kształty.

Oko – (ang. eye) przestrzeń zamknięta wewnątrz takich liter jak D, O, a, e.

Oś cieniowania/oś liery – (ang. axis)  niewidoczna linia łącząca najcieńsze miejsca (przewężenia) kresek tworzących litery okrągłe. Może być pionowa lub pochyła w stosunku do linii pisma.

Ogonek – (ang. tail) wydłużona do dołu część niektórych liter, np. w literach czy y. W niektórych wypadkach nazywany wstęgą.

Kropka – (ang. tittle) znak nad i lub j. Kropki, kreski i ogonki nad lub pod literą zmieniające jej wymowę to znaki diakrytyczne (ang. diacritical mark).

Uszko – (ang. ear) drobna kreska wychodząca z górnego prawego rogu liter g i r.

Łącznik – (ang. link) element łączący dwie różna części litery, np. w dwupiętrowym g.

Pętla – (ang. loop) zamknięty lub częściowo zamknięty łuk uformowany przez ogonek w małej literze g.

Oprócz wyżej wymienionych podstawowych elementów w strukturze liter można wyodrębnić jeszcze inne detale, których definicje pojawią się w kolejnych artykułach jeśli zaistnieje taka konieczność.


Źródła:

  1. „Lettering & Type: Creating Letters and Designing Typefaces” Bruce Willen, Nolen Strals
  2. „The Fundamentals of Typography” Gavin Ambrose, Paul Harris
Możesz skomentować wpis, lub utworzyć trackback z własnej strony.

Skomentuj